Traumalandschappen

‘Door een mantel van as kan een scheut hersteld leven oprijzen’
naar: Simon Schama

Overal ter wereld zijn landschappen die donkere sporen van de geschiedenis dragen. Op deze plaatsen werden politieke of religieuze conflicten uitgevochten, vonden industriële catastrofes plaats of voltrokken zich natuurrampen. Met deze landschappen springt men in onze cultuur vaak wat tweeslachtig om. Enerzijds lijken mensen liever niet te worden herinnerd aan de zwarte dagen uit het verleden, anderzijds verrijzen op tal van plekken monumenten die het landschap voor eeuwig markeren als een decor van een tragische gebeurtenis.

Zulke landschappen noemt Studio Berg ‘traumalandschappen’. Wij denken dat deze landschappen tot waardevolle locaties kunnen worden omgevormd. Locaties waar mensen nu en in de toekomst graag zijn, zonder dat zij het verleden de rug toekeren.

Doelstelling

Studio Berg heeft een patent verkregen op het begrip ‘trauma’ in de context van landschapsarchitectuur en stedenbouw. Ons doel is om landschappen met een confronterende geschiedenis te transformeren tot plaatsen met een cultuurhistorische kracht. Daarbij richten we onze blik op de toekomst, met respect voor het verleden. Met name de jongere generaties hebben vaak behoefte om zich in een landschap te bewegen zonder bij iedere pas de loden last van vroeger te voelen. Voor hen hoeft erkenning van de gebeurtenissen uit het verleden niet te betekenen dat het landschap louter als relikwie van dat verleden functioneert. Een goed voorbeeld hiervan is de zogenoemde ‘Teufelsberg’ in Berlijn: een heuvel die ontstaan is uit het puin van de in de Tweede Wereldoorlog gebombardeerde stad, en die inmiddels plaats biedt aan recreatie.

Werkwijze

Bij het transformeren van traumalandschappen hanteren we twee uitgangspunten. Ten eerste zijn we van mening dat een landschap zelf nooit ‘schuldig’ is. De gebeurtenissen die er hebben plaatsgevonden zijn moreel soms zwaarbeladen, een landschap zelf is dat niet. Bovendien zien we in dat ieder landschap altijd in ontwikkeling is. Zo sluiten we aan bij een verschuiving die de laatste jaren in de herdenkingscultuur is opgetreden: er is steeds meer oog voor de geleidelijk veranderende vormen en functies van het landschap. De plaatsing van grote, gezichtsbepalende monumenten is hiermee in strijd, omdat op deze manier de tijd wordt stilgezet.
We gaan te werk volgens een methode die we ‘subliminaal ontwerpen’ noemen. Via deze methode zorgen we ervoor dat de ontmoeting met de confronterende gebeurtenissen uit het verleden nooit dwingend tot stand komt. We integreren het verleden op een subtiele wijze in de omgeving. Daarbij baseren we ons op gedegen onderzoek, waarbij we samenwerken met experts uit verschillende disciplines, zoals sociologen en cultuurhistorici, maar ook ecologen en geografen. We zorgen voor een integraal ontwerp dat nieuwe functies voor het landschap creëert, en ruimte open laat voor ontwikkeling in de toekomst. Uiteraard besteden we hierbij aandacht aan educatie.

Een indruk

Voorbeelden van onze projecten op het gebied van traumalandschappen zijn Neues Licht auf das Sperrgebiet in Berlijn en Wind zaaien op de Utrechtse Heuvelrug. Het Sperrgebiet was de lange zone waarmee de DDR haar grondgebied afschermde van West-Berlijn. De beruchte Muur was onderdeel van deze zone. Op de Utrechtse Heuvelrug ligt Jessurunkamp, een voormalige militaire opslagplaats. Voor beide gebieden maakte Studio Berg een overkoepelend ontwerp, waarbij het verleden werd geïntegreerd in een landschap met plaats voor natuur, educatie en recreatie.

Heeft u interesse in onze benadering van traumalandschappen? Neemt u dan vrijblijvend contact met ons op.